87.rocznica zbrojnej interwencji ZSRR na terytorium Polski
17 września przypada 87. rocznica zbrojnej interwencji Związku Radzieckiego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, będącej konsekwencją podpisania paktu Ribbentrop–Mołotow który został podpisany 23 sierpnia 1939 roku w Moskwie między III Rzeszą a ZSRR.
Był to tajny pakt nieagresji, do dokumentu dołączono tajny protokół dodatkowy, który przewidywał rozbiór terytoriów niezależnych państw, w tym Polski, Litwy, Łotwy, Estonii, Finlandii i Rumunii, dzieląc Europę Srodkowo-Wschodnią na niemiecką i radziecką strefę wpływów. Agresja Armii Czerwonej zapoczątkowała niemal dwuletnią okupację wschodnich ziem Polski, które znalazły się pod sowiecką władzą.
Przygotowania do ataku na Polskę rozpoczęto w Sztabie Generalnym Armii Czerwonej już pod koniec sierpnia 1939 roku. W nocy z 16 na 17 września, o godzinie 3:00, polski ambasador w Moskwie Wacław Grzybowski otrzymał notę dyplomatyczną, w której Sowieci uzasadniali agresję „troską” o los mniejszości narodowych zamieszkujących Polskę. Grzybowski odmówił przyjęcia dokumentu, jednak około godziny 4:00 oddziały Armii Czerwonej przekroczyły wschodnią granicę Rzeczypospolitej na całej jej długości od wschodu – od granicy z Łotwą na północy aż po granicę z Rumunią na południu.
Do ataku na Polskę skierowano ponad 700 tysięcy żołnierzy, wspieranych przez około 4800 czołgów oraz ponad 3000 samolotów bojowych. Pierwsze uderzenia wymierzone były w strażnice Korpusu Ochrony Pogranicza. O godzinie 4:40 zaatakowano m.in. placówki w Czuryłowie (powiat brasławski), Szapowałach i Poliksztach (powiat mołodecki). Atak ten, przeprowadzony bez wypowiedzenia wojny, całkowicie zaskoczyły słabo obsadzone siły graniczne, które z racji trwającej wojny obronnej z Niemcami były w większości zaangażowane na froncie zachodnim.
Obronę wschodnich ziem Rzeczypospolitej prowadziły przede wszystkim nieliczne oddziały Korpusu Ochrony Pogranicza, Brygada Rezerwowa Kawalerii Wołkowysk oraz Samodzielna Grupa Operacyjna „Polesie”. Na przekór miażdżącej przewagi liczebnej i technicznej wojsk sowieckich, polscy żołnierze i cywile stawiali zacięty opór.
Do walk zbrojnych dochodziło m.in. pod Sarnami, Kowlem, Baranowiczami i Tarnopolem, a także podczas obrony Wilna (18–19 września) oraz Grodna (20–21 września).
19 września 1939 roku na zajętych terenach zaczęto tworzyć tzw. Zarządy Tymczasowe, pełniące funkcje administracyjne do czasu ustanowienia nowych władz. Już 22 września wojska sowieckie dotarły do Białegostoku, przejmując miasto od wycofujących się Niemców. Ulice udekorowano czerwonymi sztandarami oraz portretami Lenina i Stalina, co miało symbolizować „wyzwolenie” ludności.
W kolejnych dniach września Armia Czerwona systematycznie posuwała się naprzód, zajmując kolejne miejscowości na wschodnich ziemiach Rzeczypospolitej. 26 września 1939 roku do Lubaczowa wkroczyły pierwsze czołówki wojsk sowieckich, które pojawiły się w mieście bezpośrednio po wcześniejszym wycofaniu się stacjonujących tam oddziałów niemieckich. W ten sposób była zorganizowana wstępna faza przejmowania kontroli przey Armię Czerwoną nad tym obszarem. Oddziały 6. Armii Czerwonej, 27 września, weszły do Lubaczowa i w krótkim czasie objęły pełnię władzy wojskowej i administracyjnej w regionie. W mieście rozlokował się również sztab 2. Korpusu Kawalerii, tym samym ziemia lubaczowska znalazła się w strefie sowieckich wpływów, co miało istotne konsekwencje w późniejszym podziale tego obszaru.
28 września 1939 roku w Moskwie podpisano traktat o granicach i przyjaźni między III Rzeszą a ZSRR, który wyznaczył linię demarkacyjną i stał się podstawą faktycznego podziału Polski na dwie strefy wpływów. Wschodnia część Rzeczypospolitej została włączona do ZSRR, z wyjątkiem Wileńszczyzny, którą 10 października 1939 roku przekazano Litwie.
W dniach 1–2 listopada 1939 roku ziemie te formalnie uznano za część Zachodniej Białorusi i Zachodniej Ukrainy. Podział znalazł także odzwierciedlenie na ziemi lubaczowskiej. 22 października południowo-wschodnia część regionu, obejmująca m.in. Lubaczów, Oleszyce i Horyniec, znalazła się pod kontrolą sowiecką, natomiast północno-zachodnia – z Cieszanowem, Starym Dzikowem i Narolem – przypadła Niemcom.
Po wkroczeniu na terytorium Polski Armia Czerwona rozpoczęła szeroko zakrojoną kampanię terroru. Jej ofiarami stali się przede wszystkim przedstawiciele elit politycznych, wojskowych i administracyjnych, a także funkcjonariusze policji oraz urzędnicy. Zginęło wielu polskich żołnierzy – w tym około 300 obrońców Grodna, 150 marynarzy Flotylli Pińskiej oraz liczni oficerowie, m.in. generał Józef Olszyna-Wilczyński, zamordowany wraz ze swoim adiutantem, kapitanem Mieczysławem Strzemeńskim. Zajęte terytorium o powierzchni ponad 200 tys.km (tzw. Kresy Wschodnie), zamieszkane przez blisko 13 milionów obywateli, poddano bezprawnej aneksji.
Okupacja sowiecka na ziemiach polskich stała się kolejnym tragicznym rozdziałem II wojny światowej, pozostawiając głębokie rany w polskim społeczeństwie.
Najazd ten przypieczętował losy II Rzeczypospolitej i zapoczątkował okres brutalnej okupacji, której skutki polityczne, geopolityczne i społeczne są odczuwane do dzisiaj.
Kraków, 7.09.2026r.
Kraków, 7.09.2026r.
Warszawa, 8.09.2026r.
Warszawa, 8.09.2026r.
Warszawa, 9.09.2026r.
Łódź, 10.09.2026r.
Komentarze